Türkiye, yurt dışına kaçırılan zamanı eserlerin peşini bırakmıyor. Kültür ve Gezim Bakanlığı’na bağlı Kaçakçılıkla Savaşım Daire Başkanlığı, yoğun mesai harcayarak mühim bir eseri daha Türkiye’ye getirecek. Bakanlık, 23 senedir ardında olduğu Lidya dönemine ilişik ortalama 1800 senelik mabet stelini (yazıt) sonunda İtalya’dan geri almayı başardı. Bilgileri A Haber muhabiri Dündar Keşaplı canlı yayında aktardı.

Manisa’nın Demirci ilçesinde yer edinen Saittai Antik Kenti’ne ilişik Apollon Aksyros Tapınağı bulunuyor. Antik dönemlerde insanoğlu bir arzularını ya da işledikleri günahlardan kurtulmak için tapınaklara kurbanlar, hediyeler sunarlar ve her insanın görmesi ve öğrenek alması için de taşlara günahlarını, dileklerini yazarlardı. Lidya steli de bir tür itiraf yazıtıydı. İki kardeş birinin balık ağını çalmış ve bundan dolayı tanrının gazabına uğramışlar ve aileleri tapınağa hediyeler sunup af dilenmeleri için bu yazıtı dikmişler. Bir anlamda kefaret yazıtı olarak da malum steller bir tek Anadolu’ya özgü olarak biliniyor. Yazıtta şu şekilde diyor: “(300 senesinde (MS 215/6 yılı), Ksandikos Ayında, 12. günde, Tanrı’ya karşı işledikleri cürüm sebebiyle: Melite ve Makedon, Eia’nın ağını ve başka şeylerini çaldılar; bu sebeple Tanrı tarafınca cezalandırıldılar. Anne ve babaları kendi selametleri için Apollon Aksyros’a danıştılar ve adağı şükranla yerine getirdiler.”

TAPINAK ALANINDAN ÇALINMIŞ

İşte bu zamanı yazıt 1990’lı yılların başlangıcında mabet alanından kaçırıldı. İtalyan Kültür Polisi (Comando Carabinieri Tutela Patrimonio Culturale) tarafınca 1997 senesinde bir antika tüccarının iş yerine meydana getirilen baskında birçok kültür varlığı bulunmuş oldu ve kişi hakkında bir ceza soruşturması başlatıldı. Anadolu uygarlığı olan Lidyalılara ilişik bir yazıt da bulunan eserler arasındaydı. Eserin kökeninin Türkiye olup olmadığının teyidi için mevzu İtalyan İnterpol Birimi tarafınca Türk İnterpol Birimine iletildi.

Kültür ve Gezim Bakanlığı’nca meydana getirilen incelemeler sonucunda eserin daha ilkin Prof. Dr. Hasan Malay tarafınca 1987 senesinde yayınlandığı ve Manisa’da bulunan Apollon Aksyros tapınağından çalışılmış olduğu tespit edildi. Sadece bu hırsızlık vakasına bağlayacak bir kanıt bulunamadığından İtalya’daki soruşturma sonuçsuz kaldı.

BAKANLIK PEŞİNİ BIRAKMADI

Özgürlük’in haberine gore; Lidya yazıtı şahsa iade edilecekti. Kültür ve Gezim Bakanlığı’nın talebiyle avukatlarla antak kalma yapılarak eserin ülkemize geri kazandırılması için 1998’de Prato’da dava açıldı. Türkiye’de, hemen hemen gün yüzüne çıkarılmamış olanlar dâhil kültür varlıklarının devlet malı durumunda olması, kültür varlıklarını bulmak için izinsiz kazı yapılmasının ve kültür varlıklarının yurt dışına çıkarılmasının kabahat olması, her iki ülkenin de vaka vuku bulduğunda UNESCO 1970 Sözleşmesi’ne taraf olmuş bulunması, Prof. Dr. Hasan Malay, Prof. Dr. Sencer Şahin ve ilerki yıllarda da Prof. Dr. Cumhur Tanrıver tarafınca hazırlanan raporlar mahkemeye kanıt olarak sunuldu. 2012’de Prato’daki ilk aşama mahkemesi ülkemiz aleyhine karar vererek, eserin mülkiyetini İtalyan tacire verdi. Sadece verilen bu karar temyiz edildi.

19 EYLÜL’DE GELİYOR

İtalyan mercilerinin temyiz için 2018 yılını uygun görmeleri ise bu mühim davanın sonuçlanmasında araya uzun bir süre girmesine sebep oldu. Nihayet İtalyan mahkemeleri bu ay eserin Türkiye’den çalındığını kabul ederek ülkemize iadesine karar verdi.

Kültür ve Gezim Bakanlığı mevzuyla ilgili şu açıklamayı yapmış oldu: “Bakanlığımızın bu konudaki ısrarlı tutumu ve hem Roma Büyükelçiliği hem de Roma Kültür ve Tanıtma Müşavirliğince davanın yerinde, özenle takip edilmesi sonucunda, Floransa’daki üst mahkeme eserin ülkemizden kaçırılmış bulunduğunu kabul etmiş ve iyelik hakkımızı onaylamıştır. Eserin adli emanetten alınması ve Türkiye’ye getirilmesi için lüzumlu lojistik ayarlamalar sona ulaşmış olmakla birlikte 19 Eylül tarihinde Roma Büyükelçiliğimiz tarafınca teslim alınacak olan stel, takip eden günlerde THY tarafınca parasız taşınarak ülkemize getirilecektir.”